การสรางแบบสมภาษณเพอใชในการสนทนากลมแบบออนไลน ภายใตสถานการณวกฤตจากการแพรระบาดของโควด-19

Abstract

บทนำ: การสนทนากลุ่มเป็นหนึ่งในวิธีการเก็บรวบรวมข้อมูลที่ได้รับความนิยมในการวิจัยเชิงคุณภาพ เป็นกระบวนการที่เปิดโอกาสให้เกิดการมีส่วนร่วม และช่วยกระตุ้นให้เกิดแนวคิดและข้อมูลเชิงลึกที่อาจไม่สามารถได้จากการสัมภาษณ์เป็นรายบุคคล โดยถือเป็นสัญลักษณ์ของการได้มาซึ่งข้อมูลเชิงลึกจากผู้เข้าร่วมที่มีความรู้สึกหรือประสบการณ์แบบมีส่วนร่วม นักวิจัยได้ข้อมูลที่มีความหลากหลายและเชื่อมโยงกับความเป็นจริงในบริบทการพูดคุย แลกเปลี่ยนและให้ข้อเสนอแนะต่อกัน ขณะเดียวกัน ก็ช่วยให้นักวิจัยได้เข้าใจมุมมองส่วนตัวของผู้เข้าร่วมจากการสังเกตปฏิสัมพันธ์และปฏิกิริยาอย่างสร้างสรรค์ มีความยืดหยุ่นในการปรับเปลี่ยนคำถามหรือแนวทางการสนทนาให้มีความสอดคล้องกับเนื้อหาที่ได้รับในระหว่างการสนทนาได้ รวมถึงเป็นวิธีการที่ช่วยให้นักวิจัยสามารถเก็บรวบรวมข้อมูลจำนวนมากได้ภายในเวลาอันสั้น ซึ่งปัจจุบันการสนทนากลุ่มได้รับการพัฒนาจากการสนทนากลุ่มแบบดั้งเดิม (Traditional Focus Group: TFG) มาเป็นการสนทนากลุ่มแบบออนไลน์ (Online Focus Group: OFG) โดยมีการนำเทคโนโลยีการสื่อสารเข้ามาช่วยจัดการสนทนาในการประชุมกลุ่ม อาทิเช่น แอปพลิเคชัน ซูม (Zoom) เป็นต้น ทำให้เกิดความคล่องตัวและประหยัดค่าใช้จ่ายในการดำเนินการได้ กอรปกับสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 ที่ผ่านมา ก่อให้เกิดข้อจำกัดหลายด้าน เช่น การเดินทาง การเว้นระยะห่างทางสังคม และการอยู่รวมกันในที่ชุมนุมของคนจำนวนมาก เป็นต้น ทำให้การสนทนากลุ่มแบบออนไลน์เป็นหนึ่งในทางเลือกสำคัญสำหรับนักวิจัยเพื่อนำไปใช้ดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลการวิจัยให้สำเร็จตามโครงการวิจัยได้ และจากการสำรวจเบื้องต้น พบว่า วรรณกรรมภาษาไทยที่เกี่ยวข้องยังมีจำนวนน้อย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเด็นการสร้างเครื่องมือแบบสัมภาษณ์สำหรับการนำไปใช้จัดสนทนากลุ่มแบบออนไลน์ เนื้อหา: สาระสำคัญของบทความนี้ ได้นำเสนอกระบวนการในการสร้างแบบสัมภาษณ์สำหรับการสนทนากลุ่มแบบออนไลน์ ประกอบด้วย บทนำเพื่อแนะนำประเด็นที่จะศึกษา โดยเริ่มจากแนวคิดเกี่ยวกับการสนทนากลุ่มเพื่อเป็นฐานการศึกษาความหมายและส่วนประกอบสำคัญแบบดั้งเดิมที่เรียกว่าการสัมภาษณ์โดยการสนทนากลุ่มในพื้นที่จริง กับแบบออนไลน์ที่เป็นการพัฒนาต่อเนื่องมาจากการสนทนากลุ่มแบบดั้งเดิมโดยใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเป็นเครื่องมือสื่อสาร ลำดับต่อมา คือ ขั้นตอนการดำเนินการสนทนากลุ่มแบบออนไลน์เพื่อทำความเข้าใจความสัมพันธ์ เกิดความเชื่อมโยงและกระตุ้นให้เกิดการมีส่วนร่วมสนทนา แสดงความคิดเห็น และเปลี่ยนความรู้และประสบการณ์ซึ่งกันและกัน ต่อมา คือ การสร้างแบบสัมภาษณ์เพื่อใช้ในการสนทนากลุ่มแบบออนไลน์ โดยนำเสนอส่วนประกอบสำคัญ คือ ประเด็นคำถามที่สามารถเพิ่มหรือลดจำนวนลงได้แล้วแต่กรณี และลำดับสุดท้าย คือ กระบวนการสร้างแบบสัมภาษณ์เพื่อใช้ในการสนทนากลุ่ม ด้วยการปรับใช้กระบวนการสร้างแบบสัมภาษณ์เชิงลึก โดยจะขึ้นอยู่กับความแตกต่างของจำนวนคำถาม พร้อมกับการนำเสนอภาพและตารางประกอบที่มีความเชื่อมโยงกับเนื้อหาได้ครบถ้วนอย่างเหมาะสม บทสรุป: การเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสนทนากลุ่มแบบดั้งเดิมมุ่งเน้นการใช้สถานที่เป็นจุดนัดหมายในการดำเนินการ ซึ่งแตกต่างกับแบบออนไลน์ที่ใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยจัดการผ่านเครือข่ายสัญญาณอินเทอร์เน็ต ทำให้ผู้เข้าร่วมไม่จำเป็นต้องเดินทางมาพบกัน ณ จุดนัดหมาย โดยมีขั้นตอนสำคัญ คือ วางแผนอย่างรอบคอบ คัดเลือกเครื่องมืออิเล็กทรอนิกส์ที่เหมาะสม การปรับประเด็นการสนทนาและจัดเวลา มอบหมายผู้รับผิดชอบ ทดสอบการใช้เทคโนโลยีก่อนเริ่มการจัดสนทนากลุ่ม ดำเนินการสนทนาและบริหารจัดการผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย การเก็บภาพประกอบและข้อมูลการสนทนา และรายงานหรือนำเสนอผลการสนทนาให้กับผู้เข้าร่วม สำหรับกระบวนการสร้างแบบสัมภาษณ์เพื่อใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสนทนากลุ่มแบบออนไลน์ในงานวิจัยเชิงคุณภาพ จำเป็นต้องให้ความสำคัญกับ พิจารณาข้อคำถามและวัตถุประสงค์ ทบทวนวรรณกรรม ลองตั้งคำถาม คัดเลือก จัดรูปแบบ ตรวจสอบคุณภาพ ทดลองใช้ และจัดทำฉบับสมบูรณ์